Kalp Krizi Belirtileri: Kadınlarda ve Erkeklerde Farklar, İlk 10 Dakikada Ne Yapılmalı?

Kalp krizinin en sık belirtisi, göğüsün ortasında baskı, sıkışma veya ağırlık şeklinde hissedilen ve birkaç dakikadan uzun süren ağrıdır; bu ağrı kola, çeneye, sırta ya da mideye yayılabilir. Kadınlarda, yaşlılarda ve şeker hastalarında ise nefes darlığı, bulantı, olağan dışı yorgunluk gibi daha silik belirtiler öne çıkabilir. Kalp krizinden şüphelendiğiniz anda yapılacak ilk ve en önemli şey 112’yi aramaktır.

Kalp krizi nedir?

Kalp krizi (tıbbi adıyla miyokard enfarktüsü), kalp kasını besleyen koroner damarlardan birinin tıkanması ve kalp kasının bir bölümünün oksijensiz kalmasıdır. Damar ne kadar uzun süre tıkalı kalırsa kalp kası o kadar fazla zarar görür. Bu yüzden kalp krizinde “zaman kastır” denir: Hastaneye erken ulaşan kişide damarı açan tedaviler çok daha etkilidir.

Sık görülen kalp krizi belirtileri

• Göğüsün ortasında veya sol tarafında baskı, sıkışma, yanma, ağırlık hissi
• Ağrının sol kola, her iki kola, boyuna, çeneye, sırta veya mide üstüne yayılması
• Nefes darlığı, yeterince nefes alamama hissi
• Soğuk terleme
• Bulantı, kusma, hazımsızlığa benzeyen şikâyetler
• Baş dönmesi, bayılacak gibi olma
• Açıklanamayan yoğun halsizlik, ölüm korkusu

Ağrı genellikle birkaç dakikadan uzun sürer ya da gidip gelir. Dinlenmekle geçmeyen, eforla başlayan veya artan göğüs ağrısı her zaman ciddiye alınmalıdır. İğne batar gibi, saniyelerce süren ve parmakla gösterilebilen noktasal ağrılar ise daha çok kas ya da kaburga kaynaklıdır; yine de emin değilseniz değerlendirme yaptırın.

Kadınlarda ve erkeklerde kalp krizi belirtileri farklı mı?

Göğüs ağrısı ya da göğüste baskı hissi her iki cinsiyette de en sık görülen belirtidir. Ancak kadınlarda göğüs ağrısının yanında ya da yerine başka belirtilerin öne çıkma olasılığı daha yüksektir. Bu nedenle kadınlar ve yakınları belirtileri sıklıkla mide rahatsızlığı, stres veya yorgunluk sanıp hastaneye geç başvurabilir.

Menopoz sonrasında kadınlarda kalp hastalığı riski belirgin şekilde artar. “Kadınlar kalp krizi geçirmez” düşüncesi yanlıştır; kalp ve damar hastalıkları kadınlarda da önde gelen ölüm nedenleri arasındadır.

Belirtileri daha silik olabilecek diğer kişiler

Şeker hastalarında sinir hasarı nedeniyle ağrı algısı azalabilir; kriz yalnızca nefes darlığı, terleme veya halsizlikle kendini gösterebilir. İleri yaştaki kişilerde ani gelişen nefes darlığı, şaşkınlık ya da bayılma tek belirti olabilir. Bu gruplarda “ağrı yok, demek ki kalp değil” diye düşünmek tehlikelidir.

İlk 10 dakikada ne yapılmalı?

Kalp krizinden şüphelendiğinizde aşağıdaki adımları sırayla uygulayın. Belirtiler 5 dakikadan uzun sürüyorsa geçmesini beklemeyin.

1. Hemen 112’yi arayın. Belirtileri, başlangıç saatini ve adresi net şekilde söyleyin. Görevlinin talimatlarına uyun ve telefonu kapatmayın.
2. Tüm hareketi durdurun. Kişiyi sırtı destekli, yarı oturur bir pozisyona getirin. Yürümesine, merdiven çıkmasına izin vermeyin.
3. Kendiniz araç kullanmayın. Hasta da hastaneye kendi aracıyla gitmemelidir. Ambulans ekibi yolda kalp ritmini izleyebilir ve müdahale edebilir.
4. Sıkı giysileri gevşetin, ortamı havalandırın ve kişiyi sakinleştirin.
5. İlaç konusunu 112’ye danışın. 112 görevlisi, alerjisi ve kanama sorunu olmayan kişilere aspirin çiğnemesini önerebilir. Kendi kararınızla ilaç vermeyin.
6. Kapıyı açık bırakın ya da birini ekibi karşılamaya gönderin. Kullanılan ilaçların listesini ve varsa önceki raporları hazırlayın.
7. Kişi bilincini kaybederse ve normal nefes almıyorsa, 112 görevlisinin yönlendirmesiyle göğsün ortasına güçlü ve hızlı basılarak kalp masajına başlayın. Yakında otomatik dış defibrilatör (OED) varsa getirtin ve cihazın sesli talimatlarını izleyin.

İlk dakikalarda yapılabilecek en büyük hata beklemektir. “Biraz uzanayım, geçer” ya da “gece yarısı kimseyi rahatsız etmeyeyim” düşüncesiyle geçen her dakika kalp kasında kalıcı hasar riskini artırır.

Kalp krizinden önce uyarı işaretleri olabilir mi?

Bazı kişilerde kriz birdenbire başlar. Bazılarında ise günler ya da haftalar öncesinden eforla gelen ve dinlenince geçen göğüs ağrısı, yürürken çabuk nefes nefese kalma veya açıklanamayan yorgunluk görülebilir. Bu tür şikâyetler “kararsız göğüs ağrısı” olarak adlandırılabilecek ciddi bir durumun habercisi olabilir. Yeni başlayan ya da sıklaşan efor ağrısı için aynı gün değerlendirme yaptırın.

Kalp krizi riskini artıran faktörler

• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Şeker hastalığı
• Sigara kullanımı
• Fazla kilo, özellikle bel çevresinde yağlanma
• Hareketsiz yaşam
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• İlerleyen yaş ve kadınlarda menopoz

Bu faktörlerin çoğu kontrol edilebilir. Düzenli tansiyon, kolesterol ve kan şekeri kontrolleri riskinizi önceden görmenizi sağlar. Konuyla ilgili diğer yazılarımızı kalp sağlığı kategorisinde bulabilirsiniz.

Hastanede neler yapılır?

Ambulans ekibi ve acil servis, kalp krizinden şüphelenilen kişide ilk birkaç dakika içinde EKG çeker. EKG, krizin türünü ve hangi damarın etkilenmiş olabileceğini göstermede en hızlı yöntemdir. Bunun yanında kalp kasındaki hasarı gösteren kan testleri (troponin) yapılır; bu testler bazen birkaç saat arayla tekrarlanır.

Damarın tıkalı olduğu düşünülürse genellikle anjiyografi ile damar görüntülenir ve uygun durumlarda balon ve stent ile açılır. Bu işlemin ne kadar erken yapıldığı, kalp kasının ne kadarının kurtarılabileceğini doğrudan etkiler. Hastaneye erken başvurmanın önemi buradan gelir. Bazı hastalarda ise ilaç tedavisi veya bypass ameliyatı gerekebilir; bu kararı kardiyoloji ekibi verir.

Kalp krizinden sonra düzenli ilaç kullanımı, kalp rehabilitasyonu programları, sigaranın bırakılması, tansiyon, kolesterol ve kan şekerinin kontrolü yeni bir kriz riskini azaltır. Taburcu olurken size verilen ilaçları, doktorunuza danışmadan bırakmamanız çok önemlidir.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlardan herhangi birinde hiç beklemeden 112’yi arayın:

• 5 dakikadan uzun süren veya dinlenmekle geçmeyen göğüs ağrısı, baskısı
• Kola, çeneye, sırta yayılan ağrı ile birlikte soğuk terleme
• Ani başlayan nefes darlığı
• Bayılma veya bayılacak gibi olma
• Göğüs ağrısıyla birlikte bulantı, kusma

Eforla gelen ve dinlenince geçen göğüs ağrısı, yeni başlayan nefes darlığı veya merdiven çıkarken eskisinden çabuk yorulma gibi şikâyetler için ise acil olmasa da kısa sürede kardiyoloji değerlendirmesi yaptırın.

Sık sorulan sorular

Kalp krizi ağrısı ile mide ağrısı nasıl ayırt edilir?

Evde güvenilir şekilde ayırt etmek mümkün değildir. Özellikle mide üstünde başlayan ağrıya terleme, nefes darlığı veya halsizlik eşlik ediyorsa kalp krizi olasılığı düşünülmeli ve 112 aranmalıdır.

Kalp krizi sessiz geçirilebilir mi?

Evet. Özellikle şeker hastalarında ve yaşlılarda kriz çok hafif belirtilerle geçirilebilir ve sonradan EKG veya ekokardiyografide fark edilebilir.

Öksürmek kalp krizinde işe yarar mı?

Hayır. Sosyal medyada paylaşılan “sert öksürme” yöntemi kalp krizinde önerilen bir ilk yardım uygulaması değildir. Yapılması gereken 112’yi aramak ve görevlinin talimatlarını izlemektir.

Genç yaşta kalp krizi olur mu?

Daha seyrek olsa da olabilir. Sigara, ailede erken kalp hastalığı, yüksek kolesterol ve uyarıcı madde kullanımı genç yaşta da riski artırır. Yaşınız ne olursa olsun, tipik belirtiler varsa 112’yi aramaktan çekinmeyin.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için doktorunuza danışın.